Choć w dobie Internetu coraz mniej Polaków czyta książki, to wciąż znajdą się wśród nas miłośnicy dobrej lektury. Wiele osób sięga po powieści kryminalne, które słyną z niezwykle interesującej fabuły i wielu zwrotów akcji. W naszym blogu bliżej przyjrzymy się temu gatunkowi literackiemu, zachęcając do czytania tego typu dzieł. Zachęcamy więc do czytania wszystkich spragnionych emocji, jakich dostarczają kryminały.
Czym są kryminały i w jaki sposób powstają?
Powieść kryminalna odznacza się przede wszystkim fabułą opartą na tajemniczym przestępstwie, którego zagadkę rozwiązują bohaterowie książki. Warto zaznaczyć, że podczas czytania lektury wielu rzeczy trzeba się domyślić, co uruchamia ludzką wyobraźnię. Wśród elementów akcji należy wyróżnić samo popełnienie zbrodni, a także jej odkrycie oraz szukanie sprawcy i motywów jego postępowania.
Wśród popularnych autorów kryminałów trzeba w pierwszej kolejności wymienić Agathę Christie – znaną przede wszystkim z “Morderstwa w Orient Expressie. Należy także wspomnieć o Arthurze Conanu Doylu, czyli twórcy przygód o Sherlocku Holmesie, a na naszym krajowym podwórku obecnie króluje Remigiusz Mróz – warto dodać, że w 2016 roku otrzymał on Nagrodę Czytelników Wielkiego Kalibru, którzy docenili jego powieść “Kasacja”.
Jakie są cechy powieści kryminalnej?
Znając już ogólną definicję tego dzieła literackiego, warto także zaznajomić się z cechami powieści kryminalnej. Trzeba zaznaczyć przede wszystkim, że czytelnik takiej książki przez cały czas jej czytania jest trzymany w napięciu. Ponadto, autorzy zwykle zbijają odbiorców z tropu, często sugerując im błędne rozwiązanie zagadki.
Cechy powieści kryminalnej i jej typów
Należy także wiedzieć o podziale powieści kryminalnych na detektywistyczne i thrillery, jednak z zaznaczeniem, że coraz rzadziej zdarzają się książki, które można jednoznacznie zaliczyć do któregoś z tych rodzajów. Zwykle autorzy łączą w swoich dziełach oba typy, a tak naprawdę to są one zgoła innymi odmianami tego gatunku.
Wszystko, co trzeba wiedzieć o powieści detektywistycznej
Powieść detektywistyczna słynie w szczególności z tajemniczego nastroju wokół popełnionego przestępstwa, tworząc z niego w ten sposób prawdziwą zagadkę intelektualną. Jej rozwiązaniem zajmuje się w tym wypadku detektyw, czyli postać znajdująca się na pierwszym planie – używająca do tego swoich zdolności.
Taki detektyw w wielu przypadkach jest postacią ekscentryczną – żyjącą w samotności. Choć zwykle ktoś mu towarzyszy, to jego rola jest niewielka – polegająca właściwie tylko na biernej pomocy. Wspomniana postać pierwszoplanowa wygląda tu na osobę wybitnie inteligentną – szczególnie na tle swojego “pomocnika”. Tak naprawdę ów towarzysz ma na celu zapewnienie mu szansy na zaprezentowanie własnych poglądów, a dyskusja pomaga w przygotowaniu części elementów zagadki intelektualnej.
Bohaterowie mieszczą się tu w zamkniętym kręgu – zwykle rodziny i przyjaciół, do których zalicza się także sprawca. Trzeba podkreślić, że niemożliwe jest przydzielenie tej roli osobie, która pojawia się z zewnątrz na późniejszym etapie powieści, gdyż w ten sposób detektywowi będzie brakować jakiegokolwiek punktu oparcia do swojego logicznego myślenia. Klimat wzajemnych podejrzeń podkreśla jednak mroczną atmosferę panującą podczas całej fabuły.
W powieści detektywistycznej ogranicza się do absolutnego minimum psychologizm postaci – bohaterów traktuje się tu przede wszystkim jako podejrzanych, bez analizy ich stanów psychicznych czy motywów, jakimi się kierują.
Wraz z rozwojem akcji nastrój powoli staje się coraz bardziej tajemniczy na skutek ciągłego rzucania podejrzeń na różnych bohaterów, dając Czytelnikowi wiele “fałszywych śladów”, które mają ogromne znaczenie dla całej konstrukcji powieści detektywistycznej. Rolę zbijającego z tropu elementu może pełnić niemal wszystko – np. przedmiot, gest, dźwięk, zapach czy wypowiedź. Autor musi być jednak sprawiedliwy wobec odbiorców, gwarantując mu takie same szanse odgadnięcia sprawcy jak detektywowi – ukrywanie istotnych szczegółów, o których wiedzę posiada postać odpowiedzialna za prowadzenie śledztwa.
Jak wygląda schemat akcji powieści detektywistycznej?
Akcja powieści detektywistycznej zawsze dzieje się zgodnie ze schematem, który wygląda następująco:
- morderstwo, które na początku akcji jest już faktem,
- rozpoznanie, czyli prowadzone przez detektywa oględziny miejsca, gdzie popełniono przestępstwo, i wstępne obserwacje – zakończone zaprezentowaniem ogólnej teorii w sprawie sprawcy oraz pierwszą propozycją planu jego ujęcia,
- przesłuchania bohaterów – wypytywanie podejrzanych i świadków, które trwa przez większość akcji,
- narada podsumowująca obecne rezultaty śledztwa – prowadzona przez detektywa oraz jego pomocnika, pierwszy z nich początkowo wykazuje się ostrożnym zachowaniem, aby następnie jeszcze bardziej zabłysnąć swoimi intelektualnymi umiejętnościami,
- krótki pościg, który w przypadku powieści detektywistycznej ma niewielkie znaczenie,
- scena ujęcia sprawcy, kiedy zbierają się główni bohaterowie, w tym również wszyscy podejrzani, jednego z nich określa się jako winowajcę, zwykle w czasie rekonstrukcji zdarzeń, jaką zajmuje się detektyw – dokładnie opisujący swoje rozumowanie, na tym etapie rozwiązanie zagadki powinno być dla Czytelnika oczywistością.
Najistotniejsze elementy thrillera
W thrillerze intelektualne starania detektywa lub policjanta odgrywają zdecydowanie mniejszą rolę. W tym wypadku, brakuje kierowania wyraźnej uwagi na całą tajemnicę, jaka wiąże się ze zbrodnią. Cała akcja koncentruje się na szukaniu sprawcy, którego odbiorca zwykle prawie od razu jest w stanie wskazać. Taka powieść jest dłuższa w porównaniu do detektywistycznej, składając się z wielu wątków, czym przywodzi na myśl ekscytujący film akcji.
Wydarzenie w thrillerze są uporządkowane w porządku chronologicznym – w przeciwieństwie do powieści detektywistycznej, gdzie widać pewnego rodzaju wsteczne ukierunkowanie. Główną rolę odgrywają tu sytuacje z przeszłości, więc ich rekonstrukcję uważa się za cel opowieści.
Cechy powieści kryminalnej – jak odróżnić detektywistyczną od thrillera?
Istnieje mnóstwo różnic pomiędzy powieścią detektywistyczną a thrillerem. W pierwszym typie kryminału w chwili rozpoczęcia akcji jest już po dokonaniu zbrodni, lecz brakuje jeszcze jakichkolwiek informacji co do jej okoliczności. W drugim do popełnienia przestępstwa dochodzi w trakcie trwania fabuły lub prezentuje się je na początku razem ze wszelkimi szczegółami – sprawca często jest szybko ujawniany.
W thrillerze zbrodnię prezentuje się w odniesieniu do negatywnych zjawisk społecznych,, podczas gdy powieść psychologiczna opiera się w szczególności na zagadce. W kryminale, w którym główną rolę odgrywa detektyw, przestępstwem zawsze jest morderstwo, a w thrillerze nie określa się jego stałego rodzaju – może tu chodzić zarówno o kradzież, jak i seryjne zabójstwo.
Ponadto, akcja powieści detektywistycznej rozgrywa się w pomieszczeniu lub na obszarze zamkniętym – np. w pokoju, przedziale kolejowym czy znajdującej się zupełnie na uboczu posiadłości. W przypadku thrillera, brakuje tu zaś wytyczonych zasad.
W powieści detektywistycznej osoba pełniąca rolę detektywa pracuje przede wszystkim intelektualnie, podczas gdy thriller jest oparty na jej aktywności i częstym ryzykowaniu swoim życiem. Ponadto, w pierwszym typie punktem kulminacyjnym jest rozwiązanie zagadki, a w thrillerze – chwila złapania winowajcy.
Warto także zaznaczyć, że thriller cechuje się nieograniczoną liczbę podejrzanych, którzy są śledzeni przez detektywa, podczas gdy w powieści detektywistycznej ma miejsce ich przesłuchiwanie.
Kolejną istotną kwestią jest widocznie zarysowany charakter postaci w thrillerze w odróżnieniu do powieści detektywistycznej, która nie skupia się na psychologicznych aspektach związanych ze zbrodnią i ich potencjalnymi sprawcami.
Należy jeszcze dodać, że w powieści detektywistycznej mamy tylko jednego sprawcę – zaliczającego się do głównych bohaterów. W thrillerze zaś istnieje taka możliwość, że winowajców jest kilku, w tym jeden, który odegrał największą rolę, a zwykle znajduje się on poza kręgiem najistotniejszych postaci.
Oba rodzaje kryminałów różnią się także charakterem detektywa, który w powieści detektywistycznej jest kimś idealnym – tak jakby nie z tego świata. Ponadto, często mamy tu do czynienia z amatorem, który używa metody dedukcji, słynąc niebywałego intelektu. W thrillerze zaś chodzi o zwyczajnego człowieka – zmagającego się z kłopotami życia codziennego i toczącego wewnętrzną walkę. Warto także wspomnieć, że tutaj jego rolę pełni zawodowiec – niekiedy nawet policjant. Poza inteligencją, cechuje się on zdecydowaniem, opanowaniem oraz wytrzymałością, świetnie radząc sobie również z wieloma czynnościami fizycznymi – np. strzelaniem.
Aspektem, na jaki trzeba zwrócić uwagę jest również rola pomocnika, która w przypadku thrillera, jest nieco większa – uczestniczy on tu bowiem w działaniach prowadzonych przez detektywa, wiele razy ratując mu także życie.
Trzeba także zaznaczyć, że w powieści detektywistycznej ofiarę prezentuje się w schematyczny sposób, czyniąc z niej pewnego rodzaju “rekwizyt”. W thrillerze z kolei pogłębia się jej wątek, dokładnie ją zarysowując.
Dobrze również wiedzieć, że w thrillerze detektyw toczy otwartą rywalizację ze sprawcą, podczas gdy w powieści detektywistyczne odbywa się ukryta gra pomiędzy nimi – polegająca na intelektualnej próbie sił.
Dlaczego czytanie powieści kryminalnych jest dobrym pomysłem?
Czytanie kryminałów daje możliwość trenowania umiejętności logicznego myślenia – czytelnicy mogą w pewien sposób pobawić się w detektywa, bez zakładania agencji ani przyjmowania prywatnych zleceń. Przez całą lekturę można poszukiwać przesłanek i poszlak, po drodze wielokrotnie zmieniając zdanie na temat sprawcy popełnionej zbrodni.
Cechy powieści kryminalnej – wszystko, co muszą wiedzieć obecni i przyszli Czytelnicy
Wiele osób kryminały ogląda głównie w telewizji, lecz nasz artykuł powinien zachęcić także do czytania tego typu książek. Powyższe informacje o ich cechach i podziale na powieść detektywistyczną oraz thriller z pewnością pomogą w lepszym przygotowaniu się do takiej lektury. Zachęcamy więc, aby udać się do księgarni w celu poczucia niesamowitych emocji podczas siedzenia na domowej kanapie lub przy biurku z fascynującą książką w ręku.
